267. AI is objectiever en rechtvaardiger dan de mens

Actualiteit - Artificial Intelligence (AI) - Rechtspraak - TV/Film/Docu

 

Supercomputer wint met poker van mens

Dat de kunstmatige intelligentie (KI of AI: Artificial Intelligence) de mens aan alle kanten aan het voorbijstreven is, moge duidelijk zijn. Voor wie in deze “strijd” voor de mens is, rest de geruststellende gedachte dat er zonder de mens natuurlijk helemaal geen kunstmatige intelligentie zou zijn geweest. De mens is en blijft de mens achter de kunstmatige intelligentie.
Bij “EenVandaag” (AVRO/TROS) ging het afgelopen donderdag over het nieuws dat nu ook met pokeren een supercomputer, de Libratus, van de mens (vier toppokeraars) heeft gewonnen. Wat overigens wel te verwachten was nadat schaakcomputer Deep Blue 2 al in 1996 de toenmalige Russische wereldkampioen schaken Gary Kasparov in een match over zes partijen met 3 ½ - 2 ½ versloeg en in maart 2016 computer AlphaGo in een match over vijf partijen met 4-1 te sterk bleek voor de wereldkampioen in het bekende bordspel Go, de Zuid-Koreaan Lee Sedol.

 

Opkomst schaakcomputers

Ik kan me nog herinneren dat ik ergens in de jaren tachtig tijdens de opkomst van de schaakcomputers me al enorm verbaasde over diverse topschakers die er toen van overtuigd waren dat computers nooit van de sterkste schakers zouden gaan winnen, omdat zij daarvoor te voorspelbaar waren en de mens te creatief.
Ondanks dat ik geen topschaker was en ben, wist ik toen ook al dat de meeste schaakpartijen - vaak ook al lang voordat het gecompliceerde eindspel is bereikt - verloren gaan door min of meer stomme, voorkoombare fouten van de verliezende schaker. Menselijke fouten die door een goede schaakcomputer voorkomen kunnen worden door alle beschikbare data in zijn geheugen.
Zeker in die tijd (inmiddels is dat al een ander verhaal) zou een computer bij een eindspel nog wel in het nadeel zijn geweest omdat dan minder voorspelbare stellingen op het bord verschijnen en er meer gevraagd wordt van de creativiteit en het improvisatievermogen van de schaker.

 

De logica

In “EenVandaag” werd over het nieuws van de pokercomputer Libratus gesproken met advocaat en fanatiek pokeraar Peter Plasman. Plasman was niet verrast maar ook niet blij met deze ontwikkeling want “je haalt het leven uit het pokerspel”.
Wetenschapsjournalist Bennie Mols vertelt in het programma dat het bij kunstmatige intelligentie om een ander soort intelligentie gaat dan bij de mens. Bij de kunstmatige intelligentie draait het volledig om de logica, terwijl bij de mens veel meer factoren een rol spelen. Mols noemt daarbij als voorbeeld onze wil om ons soort in stand te houden, maar naast deze overlevingsdrang neem ik aan dat hij vooral doelt op de menselijke gevoelens en emoties die in alles wat wij doen en zijn (en dus ook bij onze intelligentie) een belangrijke rol spelen. Zo denkt de mens heel graag dat hij een rationeel wezen is, maar helaas (?) is hij in de eerste plaats gewoon vooral een emotioneel wezen.
Fascinerend is dat onderzoek ooit uitwees dat mensen die door een hersenbeschadiging geen emoties meer bezaten - en die aldus volledig waren toegewezen op hun rationaliteit - geen beslissingen meer konden nemen. Conclusie: om tot beslissingen te komen, heeft de mens naast zijn rationaliteit blijkbaar ook gewoon zijn emoties nodig.

Daar waar de wereldberoemde natuurkundige Stephen Hawking ons waarschuwt voor het scenario waarin kunstmatige intelligentie de mens op een dag overbodig maakt, vindt Mols kunstmatige intelligentie vooralsnog meer een zegen dan een vloek. “Kunstmatige intelligentie gaat ons meer mens maken”, aldus een optimistische Mols.   

 

Computers in rechtspraak

Echt interessant vind ik het pas worden als aan het eind van het item de mogelijkheid ter sprake komt om in de toekomst ook in de rechtspraak AI-computers het werk te laten doen in plaats van de mens (juristen in dit geval dus). In zo’n geval voer je bij een rechtszaak alle mogelijke kennis en variabelen in de AI-computer in waarna deze komt met een rechtvaardige uitspraak. Plasman gruwelt van dit toekomstscenario: “in mijn vak moet dat heel ver weg blijven”.
Ik begrijp dat je dat als advocaat vindt en zegt, al is het alleen maar omdat je niet wilt dat je goedbetaalde baan wordt ingenomen door een AI-computer die jouw werk bovendien nog beter doet ook, maar ik ben het in elk geval absoluut niet eens met Plasman. Wat overigens niet de eerste keer is dat ik het niet eens ben met een bekende advocaat uit ons land (zie al mijn columns over dit onderwerp, bij labels "Advocaten", "Rechtspraak", etc.).

 

In het belang van de waarheidsvinding

Er zijn in de rechtspraak in Nederland en zeker wereldwijd natuurlijk legio, zeg maar gerust ontelbare uitspraken van rechters - mede op basis van alle geleverde info van de openbare aanklagers en advocaten - die je met alle wil van de wereld niet rechtvaardig kunt noemen. Voor deze onrechtvaardige gang van zaken is natuurlijk maar één factor verantwoordelijk: de mens.
In een Utopie zouden rechters, openbaar aanklagers en advocaten mensen zijn die allen met elkaar slechts één doel voor ogen hebben: rechtvaardigheid. Anders gezegd: mensen die iets strafbaars hebben gedaan moeten via de rechtspraak op basis van waarheidsvinding een straf krijgen die passend is bij het gepleegde misdrijf.
Om dit te bereiken zal er in het belang van de waarheidsvinding heel objectief en rationeel naar de feiten moeten worden gekeken. Door alle menselijke (subjectieve) gevoelens, emoties en achterliggende (veelal egocentrische en egoïstische) motieven is dat bij de mens echter een illusie. Of men het wil of niet en of men het nou beweert te kunnen of niet, kan de mens deze factoren eenvoudigweg niet uitschakelen. Al is hierop nog wel één uitzondering: de al eerder genoemde hersenbeschadiging kan deze factoren wél elimineren. Maar dat heeft dan weer als nadeel dat de getroffen mens vervolgens geen beslissing meer kan nemen en dan heb je er dus nog niets aan.
Een AI-computer heeft van dit alles echter geen last en kan volledig objectief en rationeel en zonder welke vorm van ruis dan ook (het ego, emoties en gevoelens) een rechterlijke beslissing nemen die het meest rechtvaardig zal zijn. 

 

De O.J. Simpson-case

Als je een AI-computer bijvoorbeeld de beruchte O.J. Simpson-case had laten behandelen, had mijnheer Simpson het kunnen schudden.
Dan was de zaak niet uitgelopen op een totaal irrelevante (emotionele) discussie over racisme. Dan was er geen sprake geweest van een emotionele “Paybacktime” mentaliteit vanuit de hoek van de advocaten en de bijna geheel zwarte jury. Een mentaliteit die voortkwam uit de (o zo foute, maar ook wel begrijpelijke) behoefte van de zwarte bevolking om O.J. Simpson vrij te krijgen als wraak voor al die onschuldige dan wel onrechtvaardig lang vastgezette zwarte medemensen in hun land. Zwarte mensen die overigens als het aan de computer had gelegen nooit zouden zijn veroordeeld (indien onschuldig) of minder zwaar zouden zijn gestraft (indien onrechtvaardig lang vastgezet).
De AI-computer had bij de O.J. Simpson-zaak gewoon simpel, objectief en rationeel, naar de feiten gekeken en was er binnen no-time uit geweest: guilty (as hell), next case!

Ja, de mens zal straks ongetwijfeld even moeten slikken om het onvermijdelijke te accepteren: AI is nu eenmaal objectiever en rechtvaardiger dan de mens.  

 

Eén kleine zwakte in betoog

Uiteraard ben ik me er terdege van bewust dat mijn betoog één “kleine” zwakte heeft.
Mits de AI-computer alle relevante kennis en variabelen krijgt ingevoerd (en hij niet stuk is), heb ik honderd keer meer vertrouwen in het eindoordeel van AI dan in die van al die menselijke juristen. Maar precies in het woordje "mits" zit het probleem. Alles in dit proces valt of staat met een factor waarin ik iets minder vertrouwen heb. Jawel, daar hebben we hem weer: de mens. De mens zal tenslotte bepalen welke kennis en variabelen in de AI-computer worden ingevoerd en op deze wijze zal hij altijd invloed kunnen uitoefenen op het proces en eindoordeel. 

 

Om deze reden zal óók een wereld waarin straks de AI-supercomputers de rechtspraak bepalen nooit volledig rechtvaardig kunnen zijn. Maar alle voor- en nadelen tegen elkaar afwegend, geloof ik wel dat we er behoorlijk op vooruit zullen gaan.

  

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

266. Heroïsch stoppen op je hoogtepunt

Actualiteit en privé - Sport - Tennis

 

Federer-Nadal en Sampras-Agassi

De winst van de 35-jarige Zwitser Roger Federer in de tennisfinale van de Australian Open 2017 op zijn eeuwige Spaanse rivaal Rafael Nadal (zijn achttiende grandslamzege!) deed mij erg denken aan de finale van de US Open 2002 tussen de Amerikanen Pete Sampras en Andre Agassi. In beide gevallen ging het om een finale tussen twee legendarische tennisgrootheden die op dat moment door velen waren afgeschreven.
Ik kan me nog herinneren dat de Volkskrant na vroegtijdig verlies van Pete Sampras en Andre Agassi op Wimbledon 2002 tegen respectievelijk de Zwitser Georg Bastl en de Thai Paradorn Srichaphan (wie kent ze niet?) kopte met “Einde tijdperk Sampras en Agassi”. Dezelfde kop maar dan met de namen Federer en Nadal zal afgelopen jaar ongetwijfeld ook wel ergens in een krant hebben gestaan, vermoed ik zomaar.
Ruim twee maanden na deze kop stonden diezelfde Sampras en Agassi in de finale van de US Open. Sampras won in vier sets. Pas later bleek dit zijn laatste wedstrijd als professioneel tennisspeler te zijn geweest. Sampras was gestopt op zijn hoogtepunt.

 

Het blijft een gok

Stoppen op je hoogtepunt vind ik prachtig. Het heeft iets heroïsch. Om die reden vind ik dat Federer nu ook met onmiddellijke ingang moet stoppen.
De kunst van dit alles is echter natuurlijk om te bepalen wanneer je nou eigenlijk op je hoogtepunt zit. Want wie zegt Federer dat als hij nu stopt hij niet nog meer grandslamoverwinningen zou hebben behaald als hij zou zijn doorgegaan (zie naschriften onderaan)?
Het blijft een gok, maar ik zou als ik Federer was veel liever nu stoppen dan het risico lopen door te gaan om over een aantal jaren te moeten concluderen dat deze overwinning op de Australian Open 2017 toch echt zijn laatste kunststukje was geweest. Volgens mij voelde Pete Sampras in elk geval heel goed aan dat zijn winst op de US Open 2002 zijn laatste grandslamoverwinning zou blijven en dus besloot hij op deze prachtige wijze te stoppen.

 

Voorbeeld uit eigen werk

Hoe mooi ik het stoppen op een hoogtepunt vind, kan ik illustreren aan de hand van een simpel voorbeeld uit eigen werk: mijn eigen, zeer bescheiden “tenniscarrière”.
Toen ik in 1997 op mijn 31e clubkampioen werd op mijn tweede tennisclub (zie ook columns 195 en 196) ben ik meteen gestopt met het spelen van toernooien. Tot op de dag van vandaag kan ik dus zeggen dat ik mijn laatste toernooi heb gewonnen en hoe vreselijk kinderachtig dit ook moge klinken - en dat besef ik - vind ik het wel iets hebben.
Ja, je kunt zeggen wat je wilt, maar Pete Sampras en ik hebben op het gebied van tennisresultaten dus in elk geval één overeenkomst. Jammer alleen van al die overige verschillen (roem, geld, vrouwen enz.)…

 

Björn Borg

Mijn tennisidool van vroeger, de Zweeds legende Björn Borg, had net als Pete Sampras en ik (klinkt goed zo dit rijtje, die houd ik erin) eigenlijk ook heroïsch moeten stoppen op zijn hoogtepunt. Na zijn gewonnen legendarische finale in 1980 tegen zijn grote Amerikaanse rivaal John McEnroe (1-6, 7-5, 6-3, 6-7 - met de onvergetelijke 16-18 tiebreak - 8-6) had hij zijn houten Donnay-racket definitief aan de wilgen moeten hangen.

Helaas ging Borg nog een jaartje door waarin hij (na nog wel winst overigens op Roland Garros 1981, al was die finale tegen Ivan Lendl een stuk minder heroïsch dan die van Wimbledon 1980) zowel op Wimbledon als bij de US Open in de finale verloor van dezelfde McEnroe. Al was het stoppen na die verloren finale op de US Open 1981 ook geen slecht moment. Borg was op dat moment slechts 25 jaar en zijn winstpercentage van veertig procent bij de grandslams - hij won 11 van de 27 grandslamtoernooien waaraan hij deelnam - is nog steeds een record (Federer zit nu op een percentage van 26%: 18 gewonnen/68 deelnames).
Zonde alleen dat Borg tien jaar later in 1991 om wat voor vage reden dan ook (geldgebrek, eenzaamheid, zwart gat) besloot om een soort van comeback te maken. Met zijn oude houten Donnay-racket notabene, wat hetzelfde zou zijn als je in deze tijd op je nieuwe werk bij een succesvol commercieel bedrijf verschijnt met een oude Nokia-telefoon. Heel leuk en nostalgisch, maar het gaat niet werken. En bij Borg werkte het natuurlijk ook niet. Zijn comeback werd een ramp.

 

De wraak van Van Velde was zoet

Succesvolle comebacks in de sport zijn sowieso vrij zeldzaam en zeker als je praat over een comeback na tien jaar afwezigheid zoals bij Borg het geval was.
De mooiste comeback die mij bijstaat, is die van de schaatser Gerard van Velde. Toen de klapschaats in het schaatsen opkwam, kreeg Van Velde de nieuwe techniek niet onder de knie en besloot hij in 1998 te stoppen. Een jaar later werd hij door Rintje Ritsma gevraagd als trainingsmaatje en begon hij langzaam maar zeker weer aan wedstrijden mee te doen. Zijn tijden waren in het begin echter van een dusdanig matig niveau dat medesprinter Erben Wennemars Gerard een beetje uitlachte en aangaf dat hij natuurlijk nooit aan een comeback had moeten beginnen.
De wraak van Van Velde was zoet. Een paar jaar later won Gerard goud tijdens de Olympische Winterspelen 2002 in Salt Lake City op de duizend meter, de favoriete afstand van jawel … Erben Wennemars (Erben werd vijfde).

Voor de heroïek in de sport had Gerard van Velde op dat moment natuurlijk meteen moeten stoppen met schaatsen. Maar helaas ging hij nog door tot 2008, waarna na het missen van plaatsing voor de belangrijke schaatstoernooien de beslissing tot stoppen onvermijdelijk geworden was.

Ja, het moge duidelijk zijn: ik heb iets met het stoppen op je hoogtepunt. Ik roep Roger Federer hierbij dan ook op om in het belang van de heroïek in de sport met onmiddellijke ingang te stoppen met tennis. De toekomst zal leren of ik met dit advies (wederom) gelijk had. 

Zul je natuurlijk net zien dat Federer Wimbledon 2017 ook wint... (lees hieronder!)

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

Naschrift 1 (25-01-2018):

Hoe vaak ik ook gelijk mag hebben (?), heb ik er gelukkig geen enkele moeite mee om toe te geven wanneer ik achteraf ongelijk bleek te hebben.

Na het lezen van mijn column dacht Federer "No way!" en nam hij zich plechtig voor om er alles aan te doen om mijn ongelijk te bewijzen. En dat deed hij op zeer indrukwekkende wijze: samen met Rafael Nadal domineerde Federer het tennisjaar 2017 als nooit tevoren. Heel eerlijk verdeelden de twee tennissterren de buit: waar Federer de Australian Open en - jawel - Wimbledon won, pakte Nadal de titels op de overige twee grandslamtoernooien, Roland Garros en de US Open. Alsof de "oude" tijden herleefden, sloot Nadal het jaar 2017 af als de nummer 1 van de wereld, kort daarop gevolgd door Federer als nummer 2.

Federer breidde in 2017 zijn recordaantal grandslamoverwinningen dus uit van 17 naar 19 stuks! En hij laat mij én de hele wereld zien dat zijn hoogtepunt dus nog (lang?) niet bereikt is, want op het moment van schrijven staat hij ook nog eens op het punt om ook de Australian Open 2018 te gaan winnen. Wat dus grandslamoverwinning nummer 20 zou betekenen.

Mijn oprechte excuses Roger! Jij en niemand anders bepaalt het juiste moment om te stoppen. En dat was overduidelijk niet vorig jaar, dat is ook niet dit jaar en je hoort mij geen voorspelling meer doen over wanneer dat dan wel zal zijn. Ik zwijg nederig...

 

Naschrift 2:

Roger Federer schreef inderdaad ook nog de Australian Open 2018 op zijn naam, maar deze nummer 20 bleek dan toch écht zijn laatste grandslamoverwinning te zijn. Oftewel deze column met mijn advies aan Federer om nu te stoppen op zijn hoogtepunt kwam precies één jaar te vroeg...

Roger Federer (foto: Tonko)

 

265. Wie veel empathie heeft, pest niet punt.

Actualiteit - Zelfmoord - Pestgedrag - Empathie

 

Tharukshan Selvam

Tharukshan Selvam, een vijftienjarige lieve, zachtaardige jongen uit Heerlen die ervan droomde om ooit een bekende vlogger te worden en verder gewoon een fijn leven met zijn familie te leiden, heeft zelfmoord gepleegd omdat hij gepest werd, niemand op school met hem praatte en hij zich helemaal alleen voelde. Zijn zussen kwamen er pas zeven weken geleden achter dat hij gepest werd toen hij zijn eerste zelfmoordpoging deed. Thuis hield hij zich sterk voor zijn familie. Na zijn zelfmoordpoging werd er hulp aangeboden, maar toen Tharukshan zei dat dat niet hoefde, lieten ze hem met rust.
Tharukshan Selvam is niet het eerste kind en zal ook niet het laatste zijn waarbij je verdrietig moet constateren dat die het gewoonweg niet redde in deze harde wereld en die geen andere uitweg zag dan deze. Dit soort drama’s blijven mij raken.
Ik vraag me ook altijd af wat er tijdens het horen van dit soort nieuws door de hoofden van al die pestkoppen moet zijn gegaan (waaronder pestkoppen die tegen Tharukshan dingen hadden geroepen als: je moet zelfmoord plegen, je moet voor de trein springen etc.). Minder dan ik denk, vrees ik (volgens mij een paradox overigens). Want als je je hierdoor enorm schuldig en verdrietig zou voelen, zou dat wijzen op de aanwezigheid van een grote hoeveelheid aan empathisch vermogen, maar wie veel empathie heeft, pest niet. Punt.

 

Empathisch vermogen

Toen ik op de basisschool zat, kwam ik op voor een jongen die gepest werd omdat hij anders was. Ik had met hem te doen en in mijn ideale wereld zou iedereen voor hem opkomen. Of beter gezegd: dat was in zo'n utopie niet nodig geweest, want daarin zou pestgedrag niet voorkomen. Zover ik me kan herinneren was ik de enige jongen die echt voor hem opkwam en waren er hooguit een aantal meisjes die hem ook wel eens hielpen. Omdat ik op een hele gemiddelde basisschool zat, denk ik dat je er gerust vanuit kunt gaan dat dit representatief is voor alle scholen in Nederland dan wel in de wereld.
Op basis van mijn levenservaring, kennis en analytisch vermogen schat ik in dat als je een groep van dertig kinderen/mensen hebt, een minderheid (veelal gevoelige, zachtaardige types) veel empathisch vermogen heeft, terwijl een andere minderheid daarentegen juist weinig tot geen empathisch vermogen bezit. De rest, een meerderheid, zit er qua hoeveelheid empathisch vermogen ergens tussenin, maar is gewoon te bang om bij pestgedrag in te grijpen uit angst dat men zelf wordt buitengesloten en gepest en doet dus helemaal niets, of erger: doet mee met met het pesten.
Ik denk dat je in het algemeen kunt stellen dat de kans het grootst is dat de ergste pestkoppen uit de tweede groep komen en de meelopers met die pestkoppen uit de derde groep. Al blijkt het ook zo te zijn dat sommige kinderen die zelf vroeger ooit gepest zijn later zelf pestkoppen worden. Hierbij slaan ze vanuit een houding van “dat overkomt mij nooit meer” dus door naar de andere, veilige kant.         
Qua statistiek zou je het kunnen vergelijken met hoe mensen in crisissituaties handelen, zoals bijvoorbeeld bij het zinken van een schip: een minderheid gaat verstandig over tot goede actie, een andere minderheid blijft stokstijf en apathisch stilstaan en doet helemaal niets en de rest holt als een kip zonder kop paniekerig achter elkaar aan.

 

Macht, status, geld en empathie

Ik denk dat je gerust de conclusie kunt trekken dat we leven in een wereld waarin we moeten accepteren dat de meerderheid van de mensheid de empathie en/of het lef mist om op te komen voor mensen die gepest worden.
En wat het allemaal nog erger maakt, is mijn “theorie” (die wellicht al lang bewezen is) dat we ook leven in een wereld waarin gemiddeld genomen - uitzonderingen die de regel bevestigen zijn er altijd - de mensen met de minste empathie nou juist op die plekken zitten met de meeste macht, status en geld én dus invloed.

Zo gewaagd vind ik deze theorie overigens niet, omdat het gewoon een kwestie is van logisch beredeneren.

Om in posities terecht te kunnen komen met veel macht, status en geld is het hebben van (veel) empathisch vermogen nu eenmaal meer een handicap dan een zegen. Wie ambities richting de top heeft, doet er goed aan om een of over-mijn-lijk-mentaliteit te hebben. Hier geldt tenslotte het recht van de sterkste: het is jij of een ander die op die hoge positie komt die jij ambieert. Wie zacht, gevoelig, bescheiden, eerlijk en integer is, medelijden en mededogen toont en anderen wilt helpen, redt het eenvoudigweg niet.

 

Meryl Streep over Donald Trump

Afgelopen week nog tijdens de uitreiking van de Global Globes onderstreepte actrice Meryl Streep mijn punt door in haar speech genadeloos uit te halen richting de aankomende Amerikaanse president Donald Trump.

Streep vertelde dat haar hart brak toen ze zag dat Trump tijdens een verkiezingsbijeenkomst een gehandicapte journalist - die qua status, macht en geld uiteraard al ver onder de aanstaande president staat - belachelijk maakte door hem na te doen. Wat als effect had dat zijn publiek begon te lachen.

"Deze instinctieve wil om (anderen) te vernederen, uitgevoerd door iemand met macht, dringt door in ieders leven omdat het mensen een zekere mate van toestemming geeft om hetzelfde te doen. Respectloosheid nodigt uit tot respectloosheid, geweld lokt geweld uit. Wanneer de machtigen hun positie misbruiken om anderen te kleineren, verliezen we allemaal.”

Prachtig verwoord door Meryl Streep en het slaat natuurlijk de spijker op zijn kop. Want Donald Trump is het prototype van zo’n pestkop die er op uit is om ten koste van andere, kwetsbare mensen er zelf beter van te worden.

 

Affectieve, cognitieve en instrumentale empathie

Ik merk dat er echter mensen bestaan die ervan overtuigd zijn dat types als Donald Trump juist wel empathisch zijn. Dit denken zij vanuit de gedachte dat als je zoveel hebt bereikt je wel goed moet kunnen omgaan met mensen en dat dat alleen maar mogelijk is als je beschikt over voldoende inlevingsvermogen.
Overigens kun je je hier ook afvragen wat het precies betekent "als je zoveel hebt bereikt als Trump". Laat ik het zo zeggen: succes is iets relatiefs. Feit is dat als u en ik net als Trump van onze steenrijke papa een startkapitaal van tientallen miljoenen dollars hadden gekregen (Trump heeft inclusief de erfenis - toen zijn vader Fred overleed, had hij een geschat vermogen van één miljard dollar - honderden miljoenen dollars gekregen van zijn vader/familie) onze carrières er "waarschijnlijk" ook iets anders uit hadden gezien dan nu het geval is. Ja, je kunt veel over Donald Trump zeggen, maar nou net niet datgene wat hij zelf zo graag zou willen horen: dat hij het schoolvoorbeeld is van "The American Dream". Nee, integendeel zelfs. Trump komt uit een steenrijke miljonairsfamilie en allesbehalve uit zo'n arme omgeving waarin mensen (vooral theoretisch helaas) nog de Amerikaanse droom mogen dromen dat hen een carrière van krantenjongen tot miljonair te wachten staat. 

Nee, dat je alleen maar veel succes zou kunnen bereiken als je veel inlevingsvermogen hebt, klopt niet. Al begrijp ik wel waar de gedachtegang achter dit misverstand vandaan komt. Ieder mens dat op deze wereld succes heeft behaald, heeft daarvoor andere mensen nodig gehad. Dus dan zou je hieruit ook kunnen concluderen dat ieder succesvol persoon naast goede sociale vaardigheden toch ook wel iets van empathisch vermogen zou moeten hebben, nietwaar?  Hoe logisch dit ook klinkt, ligt het een stuk gecompliceerder.
Globaal genomen, heb je drie soorten empathie: affectieve empathie, cognitieve empathie en instrumentale empathie.
Affectieve empathie is wat wij herkennen als de échte, normale (positieve) empathie: je kunt je goed inleven in, en meeleven met (de emoties van) anderen. Cognitieve empathie werkt anders, want daarbij heb je het vermogen om te begrijpen wat iemand denkt of voelt zonder dat je dat zelf ook zo voelt. Dit is een stuk neutraler dan bij affectieve empathie. Nog iets verder verwijderd van de affectieve empathie hebben we tenslotte de instrumentale empathie. Bij instrumentale empathie kun je weliswaar net als bij cognitieve empathie het vermogen hebben om te begrijpen hoe anderen denken en voelen, maar dat hoeft niet. Indien je dit vermogen gewoon niet hebt, kun je de afwezigheid daarvan wel compenseren door met behulp van een combinatie van intelligentie, observatie, signaal- en patroonherkenning jezelf aan te leren hoe je emoties bij anderen herkent. Instrumentale empathie kun je zien als een middel om je eigen doelen te bereiken. Om er zelf dus beter van te worden. Wat ertoe leidt dat het meestal negatief wordt ingezet. Zo wordt instrumentale empathie vaak gebruikt door bijvoorbeeld narcistische machthebbers, CEO's, politici, advocaten, verkopers etc. om mensen te kunnen beïnvloeden, manipuleren en misbruiken voor hun eigen gewin.

Dus daar waar iemand met affectieve, échte empathie vanuit een gevoel van medeleven op een behoorlijk altruïstische manier aan anderen denkt, denkt iemand met instrumentale empathie juist heel egoïstisch alleen maar aan zichzelf om een bepaald doel te bereiken. 

 

Het grootste misverstand over psychopaten

Wie met de term instrumentale empathie in het hoofd toch nog steeds denkt dat Donald Trump veel inlevingsvermogen heeft, moet zich maar eens gaan verdiepen in de kenmerken van psychopathie. Ik noem even de bekendste: gladde prater, oppervlakkige charme, sterk opgeblazen gevoel van eigenwaarde, pathologisch liegen, gebrek aan berouw of schuldgevoel, geen verantwoordelijkheid nemen voor eigen gedrag, manipulerend gedrag met list en bedrog, ontbreken aan emotionele diepgang, kil en een gebrek aan - jawel - empathie! Alles wat een psychopaat doet, heeft maar één doel: er zelf beter van worden.
Wie mij overigens denkt te kunnen overtuigen waarom Donald Trump geen psychopaat is, hoor ik heel graag. Maar eerlijk gezegd geef ik hem/haar weinig kans.
Besef hierbij ook dat het idee dat dat alle psychopaten criminelen of moordenaars zijn het grootste misverstand is wat er bestaat over psychopaten. Kortom, mijn stelling dat Trump een psychopaat is, vind ik kijkend naar de feiten allesbehalve gewaagd. Integendeel zelfs. Wie aan de hand van de lijst van kenmerken van psychopathie de wereldgeschiedenis doorloopt, zal ook op een hoop psychopathische machthebbers stuiten.

Blijkbaar hebben mensen psychopaten en pestkoppen nodig. Om geleid (en misleid) te worden, wat waarschijnlijk zal voortkomen uit angst en onzekerheid.

 

Eén geruststellende gedachte

Treurig maar waar besef ik dat ik met deze column niets meer kan betekenen voor Tharukshan Selvam en zijn familie.
Het enige wat ik kan hopen is dat er wellicht een paar kinderen zijn die zelf gepest worden en die dit lezen en leren begrijpen hoe deze patronen werken. Waarbij ze dan niet moeten vergeten dat er één geruststellende gedachte is: er zal altijd een groep empathische mensen zijn die wél begaan is met kinderen (en volwassenen) die gepest worden en die jou kan helpen. Het is alleen de kunst (van het niet opgeven en doorzetten!) om deze mensen te vinden. Maar dat ze er zijn, staat vast.

 

Ik sluit af met een mooi citaat van Charlie Chaplin over macht: “You need power only when you want to do something harmful, otherwise love is enough to get everything done.”

 

Tharukshan Selvam, rust zacht.

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

264. Irritante slaafse regelvolgertjes

Actualiteit - Regels - TV/Film/Docu

 

Regels zijn regels

Zoals ik wel vaker in mijn columns heb laten doorschemeren, heb ik helemaal niets met van die mensen en instellingen die zich consequent aan regels houden puur en alleen vanwege het feit dat het regels zijn. En die daarbij weigeren om hun verstand te gebruiken (of het vermogen daartoe missen, waar ze overigens natuurlijk ook niets aan kunnen doen). Bijvoorbeeld door kritisch te kijken of de regels nog wel voldoen of dat ze wellicht moeten worden afgeschaft of aangepast - omdat ze zo vaag zijn dat het voor meerdere interpretaties vatbaar is - of dat er misschien uitzonderingen kunnen worden gemaakt daar waar het nut volledig ontbreekt en de regel in feite al zijn waarde verliest.

 

1 aprilgrap

Normaal gesproken zou ik hier niet zo snel een aparte column aan wijden, ware het niet dat ik iets las waarvan ik dacht van dít is nou een klassiek voorbeeld van hoe vreselijk onbenullig het kan zijn om je koste wat het kost te willen vasthouden aan het naleven van de regeltjes.
“De veertien jarige Emilia Jones zal in Nederland niet toegelaten worden op de première van ‘Brimstone’, de eerste Engelstalige film van regisseur Martin Koolhoven. Jones speelt in de film een meisje dat in een bordeel werkt en heeft ‘Brimstone’ al gezien tijdens de wereldpremière op het festival in Venetië, maar in Nederland zal Jones de zaal van het Tuschinski-theater moeten verlaten tijdens de screening en wel omdat ze te jong is: de film heeft namelijk een keuring van zestien jaar en ouder gekregen.”
Het is dat het nu begin januari is anders had ik meteen aan een 1 aprilgrap gedacht. En nog steeds houd ik een beetje rekening met een soort van publiciteitsstunt om de film eens lekker te promoten, zo absurd en te gek voor woorden vind ik dit.

 

Gun die meid de première die ze verdient

Mijn God, je zult maar degene zijn die zo dapper is geweest om deze “wijze” beslissing te nemen (of erger nog misschien: door te geven namens een nog hogere baas): Dirk de Lille, directeur van filmdistribiteur Paradiso Films.
Wat zal die man blij met zichzelf zijn geweest. Blij omdat hij tenminste nog zo’n standvastig iemand is die zich door niemand gek laat maken en die zich onder alle omstandigheden honderd procent consequent zal blijven vasthouden aan de regels “omdat regels nu eenmaal regels zijn”. Ik krijg nu al medelijden met zijn kinderen en de rigide wijze waarop die door hun vader zullen zijn opgevoed (ervan uitgaande dat Dirk kinderen heeft).
Is het nou echt zo ontzettend moeilijk voor irritante slaafse regelvolgertjes als Dirk de Lille om hier eventjes eerst je hersentjes te gebruiken en jezelf wat nuttige vragen te stellen, hoe moeilijk kan dat zijn?

 

Nul komma nul risico

Waarvoor is deze regel van 16+ films in het leven geroepen? Nou, waarschijnlijk om kinderen tegen zichzelf in bescherming te nemen zodat ze niet worden blootgesteld aan (horror) beelden van indringend, hard, extreem, angstaanjagend geweld of seksueel geweld. Met als risico dat ze er later negatieve gevolgen van ondervinden. Bijvoorbeeld in de vorm van het ontwikkelen van angsten of van het kopiëren van negatief gedrag.
Ok, het veertienjarige meisje waar het hier om gaat, heeft zelf in deze film gespeeld. Dus hoe groot acht ik de kans dat zij risico loopt op genoemde negatieve gevolgen? Nou, voor iemand die zelf heeft meegespeeld in de film en die dus met eigen ogen heeft gezien hoe alle filmscenes zijn gemaakt, verwacht ik niet dat de film op haar als choquerend zal overkomen of zal leiden tot traumatische ervaringen. Bovendien komt daar nog bij dat ze de film blijkbaar al eerder heeft gezien tijdens de wereldpremière in Venetië. Dus ik zou zeggen nul komma nul risico.
Precies. Dus heeft het in dit geval veel zin om haar koste wat het kost aan de 16+ filmregel te houden of loop ik daarmee volledig mijn doel voorbij en maak ik alleen mezelf compleet belachelijk? Voilà, trek zelf je conclusie zou ik zeggen. Zo moeilijk is dat niet. Gun die meid gewoon de première die ze verdient.

De discussie over de zin en onzin van de filmkeuring in het algemeen bewaar ik overigens maar voor een andere column, wellicht.

Door het schrijven van deze column heb ik in elk geval enorme zin gekregen om binnenkort met mijn dertienjarige dochter “Brimstone” te gaan bekijken. Ik zeg wel dat ze zestien is.

  

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

263. De hoogbegaafde en de pedofiel

Actualiteit en privé - Hoogbegaafdheid - Nature/Nurture

 

Spottende reacties

Uit onderzoek van het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen (IHBV) blijkt dat veel HoogHoohoogbegaafden werkeloos thuis zitten.
Uiteraard zie ik op internet al spottende reacties van mensen in de trant van: ha, ha, hoogbegaafden zijn werkeloos omdat ze niet begrepen worden; alsof niet-hoogbegaafden altijd begrepen worden en geen behoefte hebben aan meer uitdaging in hun werk; slim hoor, om je lot in handen te leggen van uitkeringsinstanties, maar als je écht slim bent moet het geen enkel probleem zijn om op eigen kracht werk te vinden dat bij je past etc.

 

Bescheiden en nederig opstellen

Als het gaat om (uitgesproken) meningen en kennis heb ik inmiddels een vrij simpel standpunt: hoe meer kennis ik over iets heb, hoe eerder ik mijn mening zal verkondigen en hoe groter de kans dat die uitgesproken zal zijn. Daar staat dus tegenover dat hoe minder kennis ik over iets heb (bijvoorbeeld over de financiële sector waar ik weinig interesse in heb), hoe bescheidener en nederiger ik me zal opstellen en hoe voorzichtiger ik zal zijn met het vormen en formuleren van een mening.
Deze houding zouden meer mensen op deze wereld moeten aannemen. Als je bijvoorbeeld niet veel kennis over hoogbegaafdheid hebt, kun je maar beter even je mond houden in plaats van met uitgesproken meningen te komen. Ironisch in dit geval, maar waar: anders kom je nogal dom over.

 

Betweterig genietje met een brilletje

Over hoogbegaafdheid wist ik tot een jaar of dertien jaar geleden weinig tot niets. Als ik toen aan een hoogbegaafd kind dacht, zag ik een irritant, eigenwijs, betweterig genietje met een brilletje voor me dat overal tienen voor haalde en de ene na de andere klas oversloeg.
Inmiddels heb ik - met dank aan mijn kinderen - in mijn zoektocht naar mezelf behoorlijk veel kennis over hoogbegaafdheid opgedaan, weet ik dat het allemaal een stuk genuanceerder ligt dan ik dacht en mag ik er dus ook uitgesproken meningen over hebben.
Natuurlijk valt er het een en ander aan te merken op het onderzoek van het IHBV. Zo is het meer een verkennend dan een representatief onderzoek en dus gaat het meer om een indicatie, vermoedens en schattingen dan om harde feiten.
Maar ter verdediging van de onderzoekers kun je stellen dat het ook niet bepaald makkelijk is om “de groep hoogbegaafden” in Nederland te vinden en in kaart te brengen. Al is het alleen al vanwege het feit dat er binnen deze groep ook veel hoogbegaafden zullen rondlopen die niet eens weten dat ze hoogbegaafd zijn. En daar had ik ook zeker tussen gezeten als ik geen kinderen zou hebben gehad. Ik vind het nog steeds een vreemd idee dat ik zonder mijn kinderen tot mijn dood niet zou hebben geweten dat ik hoogbegaafd ben. Dan zou ik dus mijn hele leven hebben geleefd met een schrijnend gebrek aan zelfkennis.  

 

Als intelligent persoon opgroeien in allerlaagste kaste in India

Natuurlijk zijn er ook niet-hoogbegaafden die net als ik lang werkeloos zijn geweest, die hun werk nooit leuk hebben gevonden, die altijd "onder" hun niveau hebben gewerkt en aldus hebben "onder" gepresteerd (beter: op het verkeerde niveau hebben gewerkt en gepresteerd) en die altijd uitdaging hebben gemist etc. Hoe mooi zou de wereld toch zijn als alle mensen leuk werk deden dat precies op hun niveau lag, met precies genoeg uitdaging. Dat zou nog eens een geweldige, efficiënte wereld zijn! Al kun je je daarbij afvragen of dat ook in de praktijk zou werken (een retorische vraag denk ik).
Maar de werkelijkheid is anders. Natuurlijk werken er in deze wereld veel meer mensen onder hun niveau dan er boven. En ik mag dan klagen over mijn mislukte loopbaan-carrière in Nederland, maar er gaat bijna geen dag voorbij dat ik mij niet afvraag hoe frustrerend het dan wel niet moet zijn om als zeer intelligent persoon in India op te groeien in de allerlaagste kaste van de Onaanraakbaren, de Dalits.
En hoeveel genieën zullen er wel niet op deze aarde rondlopen die qua (nurture) omstandigheden gewoon nooit in staat zullen zijn om zich te ontplooien? Bedenk eens hoeveel kennis daarmee verloren gaat.
Al blijkt op het gebied van “slimme” versus “domme” mensen ook een reëel gevaar te bestaan op een tweesplitsing in de toekomst. Doordat kinderen van arme mensen gemiddeld cognitief minder blijken te worden uitgedaagd dan kinderen van rijke mensen bestaat er een reële kans op een situatie waarin de kloof tussen arm en rijk niet alleen steeds groter wordt (zie mijn columns over Thomas Piketty), maar dat de arme mensen ook steeds "dommer" worden dan de rijken. Een verontrustend toekomstbeeld.

 

Een simpel voorbeeld

Terugkerend naar Nederland en naar het onderzoek van het IHBV kan ik het best vanuit mijn eigen ervaring aan de hand van een simpel voorbeeld motiveren waarom het voor een hoogbegaafde (nog) frustrerender kan zijn om onder je niveau te werken dan voor een niet-hoogbegaafde.
Op mijn werk praatte ik wel eens met een hele aardige, hoogopgeleide, afgestudeerde collega over mijn frustraties op het werk. Over dat bepaalde werkzaamheden zo zinloos en inefficiënt waren, over dat ik het werk niet uitdagend vond en het een sleur werd, over dat ik moe werd van de autoritaire, controlerende houding van onze leidinggevende etc.
Hij vertelde mij dat hij ook wel eens momenten had dat hij dacht van is dit het nou, maar dat die momenten nooit lang duurden. Hij zette zich er snel overheen en ging weer verder. Ik zei hem dat ik dat niet kon en dat ik maar bleef doormalen over dit soort dingen.
Dat was een belangrijk verschil tussen ons: ik ben een denker, ik ben in mijn hoofd continu bezig met alles om me heen te analyseren, waardoor ik ook snel zie wanneer dingen niet kloppen of beter kunnen en behalve dat ik zeer zelfkritisch ben, ben ik ook kritisch op werknemers en (vooral) leidinggevenden om mij heen, waarbij ik ook nog eens een extreem rechtvaardigheidsgevoel heb waardoor ik me snel erger aan mensen die liegen, bedriegen, hypocriet doen, spelletjes spelen etc. Met als reëel gevaar dat iemand zoals ik sneller in discussie zal gaan met leidinggevenden, dus ook sneller conflicten zal krijgen en dus ook meer risico zal lopen op ontslag (ook deze baan eindigde bij mij in ontslag vanwege een verstoorde arbeidsrelatie met mijn leidinggevende). En dan praat ik nog niet eens over mijn sterke neiging om continu te worstelen met existentiële vragen over de zin(loosheid) van alles wat ik doe.  
De verschillen tussen mijn collega en mij maakte het logisch dat ik veel sneller gefrustreerd raakte dan hij. Voor mensen die niet zoveel bezig zijn met (kritisch door-) denken en analyseren is het nu eenmaal makkelijker om dingen te aanvaarden zoals ze zijn. Dus ook om werk te doen dat misschien onder je niveau ligt en bepaald niet je droombaan is, want dat gold uiteraard ook voor mijn collega.
Mijn simpele overtuiging is dat naarmate mensen meer afwijken van het gemiddelde ze per definitie een grotere kans maken om te worstelen met dingen in het leven waar de grote groep gemiddelde mensen nu eenmaal (gemiddeld!) minder last van heeft. Wat natuurlijk niet gek is, aangezien deze groep zich makkelijker aanpast aan de omgeving. Of moet ik zeggen lijkt aan te passen, aangezien zij zich natuurlijk ook minder hoeven aan te passen. 

 

Ze doen zo arrogant!

Als ik het artikel in de Trouw lees over het IHBV-onderzoek valt mij meteen de valkuil op waarin veel hoogbegaafden plegen te trappen als ze het over hun hoogbegaafdheid hebben. Het is hetzelfde gevaar wat ervoor zorgt dat veel mensen vooroordelen over hoogbegaafden blijven hebben en honend op dit soort onderzoeken zullen blijven reageren: ze doen zo arrogant!
Zo lees ik dat IHBV-voorzitter Rianne van de Ven zegt dat hoogbegaafden “in principe alles kunnen wat ze maar zouden willen” en dat hoogbegaafden niet zielig zijn, integendeel: "Hoogbegaafd zijn is fantastisch. Hoogbegaafden zien alles, voelen alles, zien overal interessante dingen”.
Natuurlijk kunnen hoogbegaafden niet alles en weten ze niet alles en voelen ze niet alles en is niet alles fantastisch aan ze. Hoogbegaafden zijn ook maar gewone mensen en dus zijn ze ook in sommige onderdelen gewoon slecht en kunnen ze ook hele domme dingen doen.
Als je Albert Einstein destijds te werk had gesteld als maatschappelijk werker had hij gewoon gefaald omdat hij daar de benodigde kwaliteiten (bijvoorbeeld empathisch vermogen) eenvoudigweg niet voor had. Dan was hij wellicht een van die ongelukkige, gefrustreerde hoogbegaafden zonder werk geweest.

Het doet me denken aan die ene opmerking van een hoogbegaafde vrouw die ooit aangaf het niet te begrijpen waarom niet-hoogbegaafde mensen toch zo beledigd raakten als zij uitlegde dat het voor iemand met een IQ van boven de 130 het leven met “gewone” mensen (gemiddeld IQ 100) net zo is als wanneer “gewone” mensen de hele dag tussen chimpansees (gemiddeld IQ 70) moeten rondlopen. Tja, als je niet begrijpt dat dat arrogant overkomt, heb je toch echt een probleem en ben je in elk geval niet geschikt om hoogbegaafdheid voor het grote publiek toegankelijker te maken.
Overigens bedacht ik me later dat als je hierover doordenkt je ook moet bedenken dat als je een “gemiddelde” hoogbegaafde bent met zeg een IQ van 135 je ook een chimpansee zult zijn voor een hoogbegaafd persoon met een IQ van 165. En mijn God, wat voel ik mij ontzettend vaak een piepklein nietig chimpanseetje vergeleken met genieën als bijvoorbeeld Albert Einstein en Stephen Hawking.  

 

Trots zijn op je hoogbegaafdheid

Ik blijf altijd moeite hebben met van die hoogbegaafde mensen die heel trots zijn op hun hoogbegaafdheid en die bijvoorbeeld maar al te graag tussen neus en lippen door even laten weten dat ze "145+" (centimeter, kilo?) kinderen hebben.
Trots zijn op het feit dat je hoogbegaafd bent, vind ik net zoiets als je schamen voor het feit dat je een pedofiel bent: het slaat beide in feite nergens op.  
De hoogbegaafde en de pedofiel, ja laat ik die twee eens naast elkaar zetten om mijn punt te maken. De combi nature en nurture kan iemand zowel hoogbegaafd maken als pedofiel (of beide, want ja dat zou natuurlijk ook nog kunnen hè...). Bij zowel hoogbegaafdheid als bij pedofilie is het vooral de nature (DNA, de genen, de hersenen) die in de kern bepaalt of je hoogbegaafd of pedofiel bent. Dit staat dus al bij de geboorte vast zonder dat je er iets voor hebt hoeven doen of presteren.
Na je geboorte zullen vervolgens de nurture-omstandigheden (o.a. opvoeding en peer groups) invloed gaan uitoefenen. Wat dan zal gaan bepalen of, en zo ja in hoeverre, je iets met deze "kwaliteiten" zult gaan doen in je leven. Met als meest positieve resultaat dat je als hoogbegaafde je talent hebt ontplooid met bijvoorbeeld een mooie carrière als resultaat. Of dat je als pedofiel met professionele hulp je pedofiele gevoelens hebt weten in te dammen met een opgelucht geweten en blanco strafblad tot resultaat. 
Als hoogbegaafde of pedofiel zou je op een dag theoretisch trouwens ook iets kunnen overkomen - een ernstig ongeluk of vreselijke ziekte bijvoorbeeld - waardoor je opeens niet meer hoogbegaafd of pedofiel bent. Door grote schade aan de hersenen (Wij zijn ons brein!). Iets wat voor de een overigens wat beter nieuws zal zijn dan voor de ander...

Ondanks dit alles en ondanks het besef dat het niet allemaal om harde feiten gaat, ben ik wel blij met het onderzoek van het IHBV. Het stelt me gerust omdat het opnieuw bevestigt wat ik in feite natuurlijk al lang wist: ik ben niet de enige hoogbegaafde waar het in zijn leven en loopbaan niet bepaald op rolletjes is gegaan.

 

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

Fokke en Sukke: Hoogbegaafd (zie: www.foksuk.nl)

  

262. Was ik maar een genie

Actualiteit - Dood/Overlijden - Vera Rubin - Wetenschap

 

Niet over George Michael of  Carrie Fisher

Als ik zeg dat deze column gaat over een bekend iemand die afgelopen week is overleden en die grote indruk op mij heeft gemaakt, weet u nog niets. Dat kan gaan over de Britse zanger George Michael die ironisch genoeg op zijn “Last Christmas” (25 december) overleed. Maar nee, ik had niet veel met George Michael en zijn muziek.
Dan moet het over de twee dagen later gestorven Carrie Fisher gaan, de Amerikaanse actrice die bekend is geworden van haar rol als prinses Leia in de drie Star Wars-films van George Lucas tussen 1977 en 1983.
Maar nee, ondanks dat ik de knappe Leia met de voor haar zo kenmerkende twee gedraaide haarknotten aan de zijkant - die geïnspireerd blijken te zijn op de haardracht van sommige vrijheidsstrijdsters tijdens de Mexicaanse Revolutie in 1910 - best kon waarderen, ben ik nooit zo’n Star Wars-liefhebber geweest. Geef mij dan maar Star Trek, met de geweldige Amerikaanse acteur Leonard Nimoy als de legendarische Spock, waaraan ik wél een column heb gewijd toen hij in 2015 stierf (zie column 177).

 

Onzichtbare materie

Deze column gaat over een op eerste Kerstdag overleden vrouw die veel liefhebbers van de wetenschap en dan met name van de sterrenkunde wel kenden, de vrouw van de donkere materie: Vera Rubin.
Vera Rubin was een Amerikaanse astronome die als eerste (samen met collega Kent Ford) er achter kwam dat sterren die in sterrenstelsels om het centrum van het stelsel draaien dit allemaal doen met precies dezelfde snelheid: 250 kilometer per seconde. Iets wat je niet zou mogen verwachten als je een sterrenstelsel afzet tegen bijvoorbeeld ons eigen zonnestelsel (ook wel het melkwegstelseldraaiingsprobleem genoemd).
In ons zonnestelsel geldt dat hoe verder een planeet verwijderd is van het centrum hoe langzamer hij om de zon draait. Kortom Mercurius draait het snelst om onze zon en Neptunus het langzaamst. Iets wat komt door de werking van de zwaartekracht (zie de wetten van Keppler en Newton): hoe dichter je je als planeet bij de zon begeeft, hoe groter de invloed van de zwaartekracht en hoe sneller je er omheen zal draaien.
De enige plausibele verklaring waarom dit principe bij sterrenstelsels anders zou werken en waarom de zwaartekracht hier niet zwakker werd naarmate een ster zich verder van het centrum van het sterrenstelsel af bevond, was dat de massa van de sterrenstelsels groter zou moeten zijn dan de sterrenkundigen konden zien. Anders gezegd: er zouden zich in de sterrenstelsels grote hoeveelheden onzichtbare materie moeten bevinden. Sterker nog: 90 tot 95% van de materie in het heelal zou onzichtbaar moeten zijn om voor deze revolutionaire ontdekking een verklaring te kunnen geven.
Overigens mag hierbij niet onvermeld blijven dat het de Nederlandse astronoom Jan Hendrik Oort was die in 1932 als allereerste het idee opperde dat er meer massa moest zijn dan de zichtbare massa in de sterrenstelsels.

 

De rest is geschiedenis

Met haar werk heeft Vera Rubin een belangrijke rol gespeeld bij het tot stand komen van het begrip donkere materie.
Momenteel is het binnen de wetenschap een geaccepteerde theorie dat het heelal voor 4% bestaat uit bekende materie en dat de overige 96% bestaat uit donkere materie (23%) en donkere energie (73%). Waarbij simpel gezegd donkere materie verklaart waarom objecten in het heelal naar elkaar toe trekken (met behulp van de zwaartekracht) en donkere materie verklaart waarom die objecten juist van elkaar af bewegen (versnelling van de uitdijing van het heelal).
Hoewel geaccepteerd, biedt de theorie nog alle ruimte voor theorieën met hele andere verklaringen. Want ondanks dat wetenschappers er druk mee bezig zijn, is het bestaan van de onzichtbare materie tot op de dag van vandaag nog steeds niet officieel bewezen (met als excuus dat dat ook niet bepaald makkelijk is). Iets wat ook zou kunnen verklaren waarom Vera Rubin nooit de Nobelprijs voor de Natuurkunde heeft gekregen. Al zijn er ook genoeg mensen die vermoeden dat seksisme een rol heeft gespeeld in deze beslissing van de (zeker toen) oerconservatieve, door mannen gedomineerde, commissie die daarover ging. Vera Rubin was zelf in elk geval duidelijk overtuigd van de kwaliteiten van vrouwen: "There is no problem in science that can be solved by a man that can not be solved by a woman." 

Theorie van Erik Verlinde

Omdat er nog steeds geen officieel bewijs is voor het bestaan van onzichtbare materie, is het zeker voor Nederlandse wetenschappers spannend dat de Nederlandse theoretische fysicus Erik Verlinde afgelopen jaar zijn nieuwe theorie op dit gebied officieel heef gepresenteerd. Een theorie die het bestaan van donkere materie ontkent en die een nieuwe betekenis geeft aan het begrip zwaartekracht. Zijn theorie lijkt te draaien om “brokjes informatie die zitten opgeslagen in de structuur van ruimtetijd” (begrijpt u het, begrijp ik het?).
De theorie van Verlinde zou baanbrekend kunnen worden - met een gegarandeerde Nobelprijs uiteraard - zo lang als hij tenminste niet wordt weerlegd. Het zou, naar ik begrijp, zelfs een belangrijke stap kunnen zijn richting een theorie van alles - het summum, het hoogst haalbare en dus de droom van elke natuurkundige - waarbij de verschillende bestaande fundamentele natuurkundige theorieën (heel simpel gezegd: de relativiteitstheorie van Einstein aan de ene kant en de theorie van de kwantummechanica aan de andere kant) worden verenigd in één alles verklarende theorie.
Terugkomend op Vera Rubin is het een leuk detail ook om te weten (en ook om te zien hoe groot de rol van toeval ook binnen de wetenschap vaak is) dat Rubin tot haar grote ontdekking kwam omdat ze besefte dat ze als vrouw en moeder van twee jonge kinderen niet in staat zou zijn geweest om de zware concurrentiestrijd met haar mannelijke collega’s op het terrein van het toen zeer populaire onderzoeksterrein van de zwarte gaten aan te gaan. Om die reden besloot Rubin zich maar op een onderzoeksterrein te richten waarin verder haast niemand leek te zijn geïnteresseerd: de sterrenstelsels. En de rest is geschiedenis…

 

Klein, nederig en nietig

Als ik lees over of kijk naar (ik ben nogal visueel ingesteld en ik kijk heel veel BBC-documentaires hierover) wetenschappelijke informatie over het heelal, zwarte gaten, donkere materie, donkere energie, zwaartekracht, parallelle universums, snaartheorie, kwantumfysica en tijdreizen (beide mijn favoriet), Einstein en zijn relativiteitstheorie, Stephen Hawking en zijn theorieën over zwarte gaten enz., dan denk ik altijd van: was ik maar een genie.
Het lijkt me geweldig om niet alleen alles hierover te lezen en te zien, maar om het ook nog daadwerkelijk met formules en al te begrijpen en "last but not least" om hierover net als Vera Rubin het een en ander zelf te ontdekken.
Al is het heel geruststellend dat de bekende Amerikaanse natuurkundige Richard Feynman ooit over kwantumfysica verklaarde: “Iedereen die zegt dat hij kwantumfysica begrijpt, begrijpt er niets van”.
Tot mijn dood zal ik altijd ontzettend geboeid blijven door alle wetenschappelijke vraagstukken op dit soort (o.a. natuur- en sterrenkundige-) terreinen. Zoals ik als leek ook de theorie van Erik Verlinde met veel interesse zal blijven volgen. 
Maar ook tot mijn dood zal ik - net als velen met mij die ook een fascinatie hebben voor het heelal en zijn immense, onvoorstelbare grootte - me er behoorlijk klein, nederig en nietig bij voelen. Hoe meer ik over dit alles lees en zie, hoe meer ik namelijk besef hoe weinig ik toch weet.
Desalniettemin is mijn dank richting mensen als Vera Rubin groot, omdat zij mij helpen mijn nieuwsgierigheid te prikkelen en mijn intellectuele behoeftes te bevredigen. Iets waar ik absoluut niet zonder kan.

Kortom, Vera Rubin bedankt dat ik door u toch weer een ietsje pietsje meer van de mysteriën in dit heelal ben ga begrijpen.

  

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

Vera Rubin (1928-2016)

 

261. Het gevoel wint het van de waarheid

Actualiteit / Jaaroverzicht 2016 - Gevoel vs. Verstand

 

Extra veelbesproken jaar

En weer is er (bijna) een jaar voorbij. Over elk jaar kun je natuurlijk uitvoerig napraten, maar wellicht dat 2016 toch een extra veelbesproken jaar wordt. Al is het alleen maar om de uitverkiezing van Donald Trump tot de nieuwe president van het machtigste land ter wereld. Of om de net zo onverwachte uitslag van het referendum in Groot-Brittannië over het EU-lidmaatschap dat leidde tot de Brexit.

 

Treitervlogger en post-truth woorden van het jaar

Ook de gekozen woorden van het jaar in Nederland en Groot-Brittannië - respectievelijk “treitervlogger” en “post-truth” - zeggen veel over het afgelopen jaar.
Een jaar waarin elke willekeurige sukkel die video’s maakt van zijn opruiende asociale gedrag kans maakt om door een bepaald deel van de bevolking op handen gedragen te worden. Een bepaald deel waarvan velen vrees ik ook al (bijna) oud genoeg zijn om te mogen stemmen.
Met het woord “post-truth” wordt gesuggereerd dat we - met dank aan opportunistische mensen als Trump, Erdogan, Poetin en Wilders - zijn aanbeland in een tijdperk waarin objectieve feiten minder van invloed zijn op de vorming van de publieke opinie dan emoties, (onderbuik) gevoelens en persoonlijke overtuigingen. Men verkiest gevoel boven waarheid. 

 

Vanuit je gevoel stemmen devies van deze tijd

Met de constatering dat wereldwijd bekeken het gevoel het momenteel wint van de waarheid, kun je gechargeerd stellen dat de gevoelsmensen dus een goed jaar achter de rug hebben met diverse behaalde overwinningen op de mensen die liever afgaan op hun verstand. Eerst vanuit je gevoel stemmen en dan pas later opzoeken waarvoor je eigenlijk precies hebt gestemd (Brexit, Trump), lijkt het devies van deze tijd.
Mijn visie is anders. Naar mijn persoonlijke overtuiging kun je een wereld vol conflicten, oorlogen en terrorisme het beste benaderen zoals je ook een echtscheiding dient te benaderen: zet al je gevoelens en emoties opzij en (onder) handel vanuit je verstand. Dat is en blijft in alle situaties nu eenmaal het beste.

 

Zwartepietendiscussiemoeheid

In plaats van “treitervlogger” had wat mij betreft trouwens ook een mooi Scrabble-woord mogen winnen waarvan ik eerlijk gezegd niet eens weet of het daadwerkelijk bestaat: “zwartepietendiscussiemoeheid”.
Ook dit woord is veelzeggend voor de tijd waarin we leven. Een tijd waarin racisme haast een soort van revival lijkt te hebben gemaakt. Ik zeg heel bewust “lijkt”, want ik geloof er helemaal niets van dat er op dit gebied in de afgelopen decennia veel is veranderd.
Sterker nog, ik geloof er helemaal niets van dat als je voor deze discussie de mensheid grofweg in twee categorieën indeelt - de “good guys” en de “bad guys” - dat er dan in de loop van de geschiedenis veel in deze verhouding is veranderd. 

 

Karma

Dit is tevens een van de redenen waarom ik ook helemaal niets kan met het begrip karma uit het hindoeïsme en boeddhisme. Karma draait om het geloof dat alle handelingen die je verricht gevolgen hebben op jouw huidige, je toekomstige en je volgende (?) leven(s). Dit houdt dus in dat de situatie waarin je je op dit moment bevindt niet los gezien kan worden van hoe je je in vorige levens hebt gedragen: het heden wordt bepaald door het (verre) verleden. Waarbij positieve handelingen zullen leiden tot positieve ervaringen en negatieve handelingen tot negatieve ervaringen.
Als je deze gedachtegang doortrekt, ervan uitgaande dat ie klopt, zou je dus mogen verwachten dat de mensheid in de loop van de tijd steeds beter en minder slecht is geworden. Want als je keer op keer je kop stoot na het vertonen van negatief gedrag dan leer je dat vanzelf wel snel genoeg weer af, nietwaar (beschouw het als een evolutionair proces)? Zelfs de spreekwoordelijke ezel weet dat. 

 

Morele weegschaal

Je kunt me cynisch noemen, maar als ik kijk naar de loop van de geschiedenis van de mensheid dan zie ik met geen mogelijkheid een morele weegschaal die steeds meer is gaan overhellen richting het goede. Zaken als liegen, bedriegen, pesten, intolerantie, racisme, oorlog, terrorisme en andere vormen van geweld, zijn van alle tijden en lijken eenvoudigweg niet uit te bannen.
Hooguit zie ik her en der een verandering in de manier waarop “het kwaad” zich profileert. Waar vroeger bijvoorbeeld menig machthebber probleemloos zijn tegenstanders kon laten martelen en vermoorden, zal hij in deze tijd (althans zeker met name in Europa) andere, slinksere middelen moeten aanwenden om zijn machtspositie te behouden dan wel te vergroten. Zelfverrijking ten koste van anderen is zo’n "subtiele" methode. 

 

Yin en Yang

Nee, ik ben niet zo van het geloven maar als ik dan toch iets zou moeten geloven op het gebied van de verhouding tussen goed en kwaad dan zou het iets zijn in de richting van de nuchtere vaststelling dat er tussen deze twee een soort van Yin en Yang-achtig evenwicht bestaat.
Iets wat ik vanuit religieus, met als voorbeeld christelijk, oogpunt altijd enorm zorgwekkend zal blijven vinden: de vaststelling dat er in deze wereld een soort van evenwicht bestaat tussen het Goede (God) en het Kwade (Duivel). Alsof je als Almachtige kennelijk niet almachtig genoeg bent om op zijn minst iets van voordeel te behalen uit deze eeuwige strijd; laat staan dat je het Kwade gewoon doodslaat als een irritante zoemende mug.

 

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

 

260. Ga je voor de illusie of voor de waarheid?

Actualiteit en privé - Sport - Liegen/Bedriegen - Liefde/Relaties

 

Biografie zelfdestructieve ex-wielrenner Thomas Dekker

Vorige week was de door de journalist Thijs Zonneveld geschreven biografie “Mijn Gevecht” van oud-wielrenner Thomas Dekker flink in het nieuws. De titel van het boek leverde in het humoristische televisieprogramma De Kwis al een scherpe grap op, want hoe zou "Mijn Gevecht" in het Duits zou worden vertaald?

Zoals je kunt verwachten van dopingzondaar Thomas Dekker staan in het boek pikante onthullingen over zijn excessieve dopinggebruik tijdens zijn wielercarrière. Maar wat de sensatie compleet maakt, is dat er verder ook anekdotes worden verteld over diverse uitspattingen van Dekker en zijn directe wielercollega’s rondom (“gewone”) drugs, drank en seks.

Zonder het boek gelezen te hebben, geloof ik best dat wat er in staat een goede weergave zal zijn van wat de zelfdestructieve Thomas Dekker in zijn wielercarrière allemaal heeft meegemaakt. Natuurlijk kan Dekker theoretisch alles uit zijn duim hebben gezogen en zouden directe wielercollega’s als Michael Boogerd in dat geval een punt hebben in het ontkennen van alle betrokkenheid bij genoemde gebeurtenissen, maar dat lijkt mij sterk.

Het scenario dat Dekker eens en voor altijd door middel van het (laten) schrijven van een zeer open en schaamteloze autobiografie een definitieve streep wilde zetten onder zijn mislukte wielercarrière - met als prettige bijkomstigheid een aardige bijverdienste uiteraard - lijkt mij niet onaannemelijk. 

 

Pissig

Wat ik het meest fascinerend aan dit alles vind, is de keuze die Thomas Dekker feitelijk voorlegt aan een ieder die het boek misschien wil gaan lezen: ga je voor de illusie of ga je voor de waarheid en werkelijkheid?
Voor DWDD-presentator en wielerliefhebber Matthijs van Nieuwkerk was deze keuze niet zo moeilijk. Hij bekende eerlijk aan Dekker dat hij eigenlijk liever had gehad dat Thomas het boek helemaal niet had geschreven. Van Nieuwkerk zei nog net niet dat hij pissig op Dekker was voor het keihard onderuit halen van zijn romantisch beeld van het professioneel wielerleven, maar daar kwam het in feite wel op neer.

Boudewijn Büch: fantasie als waarheid presenteren

Pikant detail is dat eerder in dezelfde DWDD-uitzending schrijfster Eva Rovers te gast was om te vertellen over haar net verschenen biografie “Boud” over schrijver, dichter en televisiepresentator Boudewijn Büch. Pikant, omdat vooral na zijn dood duidelijk werd dat Büch tijdens zijn leven een pathologische leugenaar was geweest die (zichzelf? en) zijn omgeving regelmatig voor de gek had gehouden door zijn fantasie als waarheid te presenteren.
Net als bij het boek van Thomas Dekker is hier de interessante vraag of de fans van Boudewijn Büch achteraf gezien liever niets van deze onthullingen hadden vernomen of dat ze toch gewoon de (harde) werkelijkheid hadden willen weten. Anders gezegd: zit iemand die geniet van een verhaal dat (met reden) te mooi of te tragisch lijkt om waar te zijn wel te wachten op iemand die hem alle illusies ontneemt door opeens met de waarheid op te proppen te komen? Of wil hij toch gewoon liever in de waan gelaten blijven?

 

Ufo's, Atlantis en de verschrikkelijke sneeuwman

Geloven in illusies is iets waar ik vroeger - meer onbewust dan bewust - zeker open voor stond. Als klein jongetje hoopte ik maar al te graag dat UFO’s echt bestonden, net als geesten, paranormale verschijnselen, Atlantis, de verschrikkelijke sneeuwman, het monster van Loch Ness enz.
En nog steeds is deze fascinatie voor alles wat maar mysterieus en geheimzinnig dermate aanwezig dat ik er heel wat voor over zou hebben om op een dag bewijzen te krijgen voor het bestaan van (een van) genoemde illusies. Waarmee dan meteen het woord illusie in de prullenbak kon.
Maar inmiddels ben ik op basis van toegenomen kennis en ervaringen ouder en wijzer geworden en besef ik dat er achter dit alles een zeer hardnekkige menselijke neiging zit die je nooit ofte nimmer moet onderschatten: de wil om te geloven. Zoals ik ooit al eerder in een column aangaf (zie column 39) is mijn wil om te weten echter sterker dan mijn wil om te geloven.

Tegen het advies van filosoof Friedrich Nietzsche in zal ik zelfs in die gevallen waarin de illusie sterker lijkt dan de waarheid altijd voor de laatste kiezen. Of dat verstandig is en of je er gelukkiger van wordt is een tweede, maar dat zit nu eenmaal in me. Filosofen staan er om bekend om op zoek te zijn naar de waarheid en dat herken ik als geen ander.

 

The Masked Magician

Zelfs bij letterlijke illusies in de wereld van de goochelaars en illusionisten kon ik als jongetje al nooit uitstaan dat ik niet wist hoe dit allemaal werkte. Toen op een dag het programma “The Masked Magician” op televisie verscheen waarin een gemaskerde goochelaar uitlegde hoe diverse bekende trucs werkten, moest en zou ik dat zien.

Waar velen dit programma als een grote teleurstelling zullen hebben ervaren omdat het in één klap de magie van alle goochelshows ontnam, was ik alleen maar opgelucht omdat ik nu eindelijk de waarheid achter al deze illusies te zien kreeg. Ja, zelfs bij zoiets triviaals als een goochelshow wil ik precies weten hoe het écht zit.  

 

Wat niet weet wat niet deert

In de periode dat ik mijn (inmiddels ex-) vrouw leerde kennen, hadden we ook gesprekken over relaties en onze visies daarop. Over voorgaande relaties viel van mijn kant niets te melden, maar van haar kant wel. Zo vertelde ze me eerlijk dat ze in de langdurige relatie met haar laatste vriend ooit was vreemdgegaan met een goede vriend van hem. Iets wat hij overigens nooit heeft geweten.

Zelf was ze andersom wel ooit toevallig tijdens het opruimen na een inbraak erachter gekomen dat hij achter haar rug om was vreemdgegaan. Daar baalde ze enorm van, maar verrassend genoeg niet zozeer omdát hij was vreemdgegaan maar meer omdat ze het te weten was gekomen. Haar standpunt over vreemdgaan binnen een relatie was namelijk heel simpel: “Wat niet weet, wat niet deert”. Anders gezegd: vreemdgaan kan gebeuren, maar zorg dan in elk geval dat de ander het niet te weten komt want dan is er geen kwaad geschied.
Ik schrok van deze zienswijze omdat de mijne compleet anders is. Ondanks dat ik rationeel ervan overtuigd ben dat de mens geen monogaam wezen is, ben ik dat zelf gek genoeg wel. Of dat komt door mijn naïeve, romantische inslag op het gebied van de liefde weet ik niet (misschien tevens de reden waarom ik nog steeds alleen ben?), maar binnen mijn normen en waarden past vreemdgaan in elk geval niet.
Ik vertelde mijn aanstaande vrouw dan ook dat ik dit best een probleem vond. Uiteindelijk kwamen we tot een soort van compromis waarin ze verklaarde dat ze me niets kon beloven, behalve dan dat als ze ooit zou vreemdgaan ze het mij dan eerlijk zou vertellen. En dat allemaal dus vanwege de simpele reden dat ik altijd wil weten ongeacht hoeveel het me deert: waarheid boven illusie!

 

Geen gif op durven innemen

Natuurlijk valt er best iets te zeggen voor het standpunt van mijn ex-vrouw. Als een relatie goed gaat en een van beiden (of beiden) gaat vreemd waarom dan het risico op ellende en drama nemen door de waarheid op te biechten? Uiteraard kun je daar mijn volgende standpunt weer tegenover zetten, al besef ik goed dat die wat naïef is om de eerder genoemde overtuiging dat de mens nu eenmaal niet gemaakt is om monogaam te zijn: als je relatie goed is, heb je geen behoefte aan vreemdgaan. Tenminste niet in de relatie die ik voor ogen heb.
Of mijn ex-vrouw tijdens ons huwelijk nou wel of niet is vreemdgegaan, weet ik niet. Op basis van haar belofte, ga ik er gewoon van uit van niet. Maar ik zou er eerlijk gezegd geen gif op durven innemen. Bovendien kon onze relatie natuurlijk moeilijk goed genoemd worden, getuige de scheiding waarin die eindigde. En daarnaast zal ik per definitie mensen die liever in een illusie leven dan in de werkelijkheid en die van mening zijn dat wat niet weet niet deert, minder snel op hun woord geloven. Dat lijkt mij ook logisch.

En toch is en blijft het vreemde van alles dat ik alle gelovigen in illusies (de laatste twee woorden zou ik ook tussen haakjes kunnen zetten) altijd zal blijven benijden. Want een ding staat voor mij vast: de Matthijs van Nieuwkerkjes van deze wereld hebben een mooiere kijk op de mensheid dan ik. Maar je bent wie je bent en daar doe je weinig aan (of je moet jezelf verloochenen)...

 

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

259. Amerikanen hebben een andere Bijbel

Actualiteit - Politiek en macht - Religie en geloof  

 

WTF is Donald trump en what does he want?

Ik vraag me af of in navolging van veel Pro-Brexit kiezers in Groot-Brittannië ook veel Pro-Trump kiezers een nacht na de uitslag van de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten zich pas zijn gaan verdiepen in wat - of in dit geval op wie - ze eigenlijk hebben gestemd. Was na de uitslag van de Brexit de meest gegooglede vraag “What (TF) is the EU?” bij deze verkiezingen zou dat wellicht iets kunnen zijn geweest als “Who (TF) is Donald Trump and what does he want?”

 

Psychopaat

Natuurlijk kan ik nu van alles gaan roepen over Donald Trump maar zowat alles is de afgelopen uren, dagen en maanden al over hem gezegd en geschreven.
Wel wil ik loslaten dat ik het met hersenonderzoeker Dick Swaab eens ben dat op basis van alles wat we over de aanstaande president van het machtigste land ter wereld weten je gerust kunt stellen dat Donald Trump een (narcistische) psychopaat is.

En voor een ieder die nu meteen vanuit al zijn vooroordelen over deze term begint te stuiteren van verontwaardiging of woede zou ik willen zeggen: verdiep je eerst eens in de kenmerken van narcisme en psychopathie en oordeel zelf. Zo ingewikkeld is dat niet en bovendien zal Trump echt niet de eerste (noch de laatste) narcistische, psychopathische wereldleider of CEO zijn.

 

Willem Holleeder en Friedrich Nietzsche

Daarnaast moeten we ook niet vergeten dat veel van ons de charmes van charismatische psychopaten niet blijken te kunnen weerstaan. Denk daarbij bijvoorbeeld maar eens aan “onze” eigen voormalige knuffelcrimineel Willem Holleeder. Pas na het onlangs verschenen boek “Judas” van Willems zus Astrid lijkt deze troetelnaam nu definitief de prullenbak in te zijn gegaan.

Namens veel naïeve landgenoten deelde Matthijs van Nieuwkerk van de week in DWDD hierover mee: “Wat hebben wij ons vergist in die man!” Over hoe naïef mensen kunnen zijn, zelfs op die momenten dat de feiten het positieve (nep) beeld aan alle kanten tegenspreken. Wat mij bevestigt in een van de rode draden die door mijn columns lopen: de mens is niet zozeer geïnteresseerd in de waarheid, de mens wil vooral geloven. Of zoals de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche ooit verklaarde: “Waar de illusie sterker is dan de waarheid, kies dan voor de illusie.” En dat hoef je tegen menigeen geen twee keer te zeggen...

 

Trump ís het establishment

Van de vele dingen die ik niet begrijp van de immense populariteit van Donald Trump wil ik er in elk geval twee kort benoemen.
Waar ik in mee kan gaan, is dat als je een Amerikaan bent die zich al een tijd lang in een beroerde economische situatie bevindt en die zich enorm gefrustreerd voelt over de uitzichtloosheid van zijn bestaan, dat je dan zeer teleurgesteld bent in de politiek. Wat ik echter niet kan begrijpen, is dat je vanuit deze frustratie gaat denken dat iemand als Donald Trump dé oplossing voor al je problemen is. Zelf heb ik financieel ook moeilijke  tijden gekend, maar dan nog denkt geen haar op mijn hoofd op zo'n moment van: volgens mij is Geert Wilders mijn redding! Ik stem uit protest tien keer liever niet dan dat ik op iemand stem die lijnrecht tegenover mijn normen en waarden staat.
Verder begrijp ik helemaal niets van de redenering om als Amerikaan op Trump te gaan stemmen omdat hij zich zou afzetten tegen het "establishment". Misschien ligt het aan mij en mijn definitie van het establishment, maar volgens mij behoort Donald Trump als geen ander juist tot dat establishment. Sterker: Trump ís het establishment.
Het lijkt mij echt geen gewaagde uitspraak te stellen dat onder Donald Trump de verschillen tussen arm en rijk in de Verenigde Staten alleen nog maar nóg een stuk groter zullen worden. Belastingontduiker Trump zal er alles aan gaan doen om straks de rijken zo weinig mogelijk belasting te laten betalen met alle negatieve economische gevolgen van dien (zie ook mijn columns 161, 162 en 163 over Thomas Piketty).  

 

Pure realist

Ondanks dit alles wil ik niet meteen in grote drama’s denken als het gaat om de vier jaar Donald Trump die ons en vooral de Amerikanen te wachten staat. 

Hoe cynisch en pessimistisch sommige mensen mij misschien ook vinden, kan ik nog steeds goed onderbouwen waarom ik niets meer en niets minder dan een pure realist ben. Al begrijp ik de verwarring. Niet voor niets zag ik ooit in het kernkwadrantenmodel van Ofman cynisme staan als valkuil voor realisme. Een ieder die net als ik ernaar streeft om zoveel mogelijk feiten en waarheid te vinden, loopt nu eenmaal vanzelf het risico om wat cynischer te worden.
Kijkend naar feiten rondom de Amerikaanse verkiezingen kun je gerust stellen dat wat voor president Obama en al zijn voorgangers gold (in 2008 beloofde Obama bijvoorbeeld het omstreden - en nog steeds bestaande - gevangenkamp Guantánamo Bay in Cuba te sluiten) net zo goed voor Trump zal gaan gelden: diverse tijdens de campagne gedane beloftes zullen om uiteenlopende redenen niet waar kunnen worden gemaakt.
Oftewel de kans dat je over vier jaar kunt concluderen dat er én een muur op de grens met Mexico is gebouwd én de Obamacare is afgeschaft én geen moslim de Verenigde Staten meer inkomt én Hillary Clinton in de gevangenis zit én menig lopend handels- en klimaatverdrag door de Verenigde Staten is opgezegd, acht ik zachtjes gezegd niet heel groot.
De macht van de Amerikaanse president moet niet worden overschat. Je gedragen als een dictator, maakt je - zeker in een democratisch land als de Verenigde Staten - (gelukkig) nog geen dictator. Dat zelfs een Donald Trump er in zijn eigen belang goed aan doet om af en toe naar adviezen van anderen te luisteren, bewees de verzoenende toon van zijn overwinningsspeech. Een speech waarvan velen met mij zullen vermoeden dat hij die niet zelf heeft geschreven.

 

De vreemde combinatie Donald Trump en Jezus

Wat ik persoonlijk misschien wel het meest fascinerend en verbazingwekkend vind aan het fenomeen Donald Trump is zijn immense populariteit onder streng gelovige christenen. Waar de Verenigde Staten in het algemeen al bekend staan als een zeer christelijk land, geldt dit in het bijzonder voor de groep laagopgeleide blanke mannen waaraan Trump voor een belangrijk deel zijn uitverkiezing tot president te danken heeft.
Ik kan me vergissen, maar volgens mij is de Bijbel van de Amerikanen een andere dan die ik heb (een exemplaar dat overigens oorspronkelijk toebehoort aan mijn gelovig opgevoede moeder). Voor een agnost of - iets vollediger gezegd - een agnostische atheïst (ik geloof niet omdat er te weinig kennis is over het wel of niet bestaan van een god) ken ik de Bijbel vrij aardig denk ik. Aardig genoeg in elk geval om te weten dat de combinatie Jezus en Donald Trump in mijn Bijbel althans heel zachtjes uitgedrukt een nogal vreemde is. Dus mijn conclusie: Amerikanen hebben een andere Bijbel.

 

Naastenliefde, tolerantie en eerlijkheid

Zoals we allemaal weten, heeft Jezus voor elke streng gelovige christen dezelfde diepe betekenis die Mohammed heeft voor elke streng gelovige moslim. Dit houdt in dat als ik mezelf verplaats in een streng gelovige christen die mag stemmen dat ik dan op zoek zal gaan naar een (gelovige) kandidaat met vergelijkbare normen en waarden die Jezus in de Bijbel uitdraagt.
In dat geval zal ik dus hopen uit te komen op een kandidaat die staat voor zaken die overal direct dan wel indirect terug te vinden zijn in het Nieuwe Testament: (naasten) liefde, respect, verdraagzaamheid, tolerantie, barmhartigheid, vergevingsgezindheid, verzoening, verbinding, eerlijkheid, rechtvaardigheid etc.

 

Jezus was allesbehalve een kapitalist

Kijk hiervoor bijvoorbeeld eens naar de volgende uitspraken van Jezus: “Oordeel niet, opdat er niet over jullie geoordeeld wordt; want met het oordeel waarmee gij oordeelt, zult gij geoordeeld worden, en met de maat, waarmede gij meet, zal u gemeten worden.” (Matthéüs 7:1-2); “Alles nu wat gij wilt, dat u de mensen doen, doet gij hun ook aldus: want dit is de wet en de profeten.” (Matteüs 7:12); “Gij zult uw naaste liefhebben en uw vijand zult gij haten. Maar ik zeg u: hebt uw vijanden lief en bidt voor wie u vervolgen…” (Matteüs 5:43); "Alzo zullen de laatsten de eersten en de eersten de laatsten zijn.” (Matteüs 20:16 - oorspronkelijke betekenis: voor iemand die zichzelf voornaam en vooraanstaand voelt, zal geen plaats in het hemelse koninkrijk zijn); “Breng uw zwaard weder op zijn plaats, want allen, die naar het zwaard grijpen, zullen door het zwaard omkomen.” (Matteüs 26:52); “… en gij zult de waarheid verstaan, en de waarheid zal u vrijmaken.” (Johannes 8:32-33); “Want wat zou het een mens baten, als hij de hele wereld won, maar schade leed aan zijn ziel” (Matteüs 16:26) en “Wederom zeg Ik u, het is gemakkelijker, dat een kameel gaat door het oog ener naald dan dat een rijke het Koninkrijk Gods binnengaat.” (Matteüs 19:24).
Vooral het laatste citaat is een mooie voor het zeer kapitalistische survival-of-the-fittest-land dat de Verenigde Staten is. Ironisch aan dit alles is natuurlijk dat Jezus allesbehalve een kapitalist was. Sterker nog - en des te pijnlijker voor alle streng gelovige Amerikanen - je zou Jezus met zijn sterke voorkeur voor alles eerlijk (ver)delen gerust een communist kunnen noemen. Een communist vanuit de oorspronkelijke betekenis van het woord dan uiteraard, want toen eenmaal de dictatoren Lenin en Stalin met het begrip communisme aan de haal gingen, bleef er van een eerlijke en rechtvaardige staat werkelijk helemaal niets meer over: “Some are more equal than others” (lees “Animal Farm” van George Orwell).

 

Zeer rekbare interpretatie

Ik hoor graag van een ieder die overeenkomsten ziet tussen de visie van Jezus en die van Donald Trump want ik zie ze even niet. Waar Trump tijdens zijn verkiezingscampagne vooral energie aan het steken was in het met behulp van leugens en bedrog zaaien van zoveel mogelijk haat en verdeeldheid lees ik in mijn Bijbel over Jezus die precies met het tegenovergestelde bezig was.

Zelfs als ik rekening houd met de prachtige uitvluchtmogelijkheid van de heilige boeken tot een wel zeer rekbare interpretatie van de inhoud dan nog moet je een zeer knap staaltje werk verrichten om tussen deze twee (?) grootheden verbanden te vinden. Ik vrees dat je je daarvoor in heel veel meer bochten moet zien te wringen dan een IS-strijder nodig heeft om zijn visie in de Koran terug te vinden. Dat laatste is namelijk niet zo moeilijk.

Ik snap wel meer mensen in deze wereld niet, maar van een ieder zichzelf respecterende streng gelovige Amerikaan die op Donald Trump heeft gestemd, begrijp ik echt geen ene snars. 

Apart hoor, een agnost die meer afweet van de Bijbel dan een groot deel van de Amerikaanse bevolking. Tenminste, als we het over dezelfde Bijbel hebben natuurlijk...

 

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

Zoek de verschillen...

 

258. De dag waarop racisme niet meer bestaat

TV/Film/Docu - Actualiteit - Racisme/Discriminatie

De dag waarop racisme niet meer bestaat in deze wereld…

 

… is dezelfde dag waarop er in de Wereld Draait Door (DWDD) niet langer meer standaard ergens een zwart persoon als “deskundige” wordt opgetrommeld op een moment dat men wil gaan praten over Nelson Mandela, Martin Luther King, Michael Jackson, James Brown, Soul Muziek, de Zwarte Lijst (bestaat er ook een Witte Lijst?), achtergrondzangeressen, zwarte kunstenaars, Mohammed Ali, zwarte sporters, dodelijke schietpartijen met zwarte slachtoffers enzovoort.

 

Zo lang als dit nog gebeurt, krijg ik steeds opnieuw het idee alsof deze Door ge- Draaide Wereld bestaat uit witte en zwarte mensen in plaats van gewoon uit mensen. 

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!
Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.