44. Waarom bestaat het kwaad nog? (Is Goed goed? 3/3)

Privé - Religie/Geloof - Goed/Kwaad - Filosofie

Een soort natuurwet

Een ander argument dat mijn christelijke filosofievriend aandraagt in zijn poging niet alleen het bestaan van God te 'bewijzen" maar ook de pure goedheid van God draait erom "dat bepaalde zaken in objectieve zin goed of kwaad zijn.” Wat lijkt op een soort natuurwet zeg maar.

Volgens hem kan dit gegeven (??) niet anders dan van de eerste veroorzaker afkomen: God. Dat je hieruit kan concluderen dat God goed moet zijn, komt volgens mijn vriend omdat het kwade immers altijd secundair is ten opzichte van het goede. “Het kwade parasiteert als begrip namelijk op het goede net zoals bijvoorbeeld (…) chaos op orde.”

Was dit maar zo

Opnieuw hoor ik diverse aannames. Bijvoorbeeld dat er een eerste veroorzaker is en dat dat dan God moet zijn (en dan ook nog eens de christelijke God want de filosofievriend is christelijk). En dat de bepaalde zaken in objectieve zin goed of kwaad zijn. Van mij mag je dat gerust geloven, alleen is dat nergens op gebaseerd (en daarom heet dat ook "geloven"). Ik denk alleen maar: was dit maar zo.
Was het maar zo dat alle mensen vanuit alle verschillende culturen op deze wereld het met elkaar erover eens zouden zijn over wat goed is en wat kwaad. Mijn God, dat zou een heleboel ellende schelen zeg! Waar in het ene land de doodstraf bijvoorbeeld wordt gezien als iets goeds (gerechtigheid), wordt in andere landen de doodstraf juist als moreel verwerpelijk gezien (je doodt geen mens, punt). Waar in het ene land euthanasie en abortus als iets slechts worden gezien (God gaat over leven en dood, niet jij), worden ze in andere landen juist geassocieerd met positieve begrippen als "compassie" en "zelfbeschikking" (jij mag zelf beslissingen maken over je lijf, je leven en je dood). Ik kan zo wel even doorgaan met het opnoemen van controversiële goed/kwaad discussies: het homohuwelijk, de dienende rol van de vrouw naar de man, het doden van dieren voor vlees enzovoort.

Augustinus

Dat het kwade parasiteert op het goede, net als bijvoorbeeld chaos op orde is de volgende aanname in het rijtje. Ja ik begrijp waar zijn gedachte dat chaos slechts het ontbreken van orde is vandaan komt. Het is te vergelijken met de uitspraak dat duisternis slechts het ontbreken van licht is.
Dit soort ideeën, waarbij het goede oorspronkelijk en fundamenteel is, terwijl het kwade afgeleid en parasitair is, komen uit de christelijke filosofie. En dan met name van Augustinus (354-430), de beroemde bisschop, theoloog, filosoof en kerkvader uit "Africa", een toenmalige provincie van het West-Romeinse Rijk (nu noordoost Algerije en Noord-Tunesië). Augustinus stelde dat kwaad geen zelfstandige kracht is maar een "privatio boni": een afwezigheid van het goede. Kwaad staat dus niet voor een macht die tegenover God  staat, maar voor het ontbreken van het goede dat God heeft geschapen.   

Dit klinkt heel mooi, maar opnieuw is dit geen feit maar slechts een persoonlijk moreel standpunt. Je zou net zo goed kunnen redeneren dat de begrippen goed en kwaad door de mens op basis van zijn ervaringen bedacht zijn en dat ze als tegenstellingen niet zonder elkaar kunnen bestaan. Zonder kwaad zou goed tenslotte ook betekenisloos zijn.

Waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan?

Maar los nog van alles wat ik hierboven heb geschreven, kan ik ook gewoon weer heel simpel denken: waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan?
Creëer als Schepper gewoon alleen een objectief goed en geen kwaad en dan hoeven we deze hele discussie ook niet te voeren. Want met het creëren van een objectief goed en kwaad geef je mensen ook de mogelijkheid om voor het kwaad te kiezen. En wat is daar het nut van? Wordt het anders te saai of zo? Of is het een spelletje en "just for the fun"? Of is het allemaal misschien juist noodzakelijk om die harmonie in de kosmos tot stand te brengen?
Schiet mij dood maar ik begrijp het even niet.

Alles wat geschapen is, komt van God

Het volgende genoemde argument waarom God goed moet zijn en niet kwaad, is "dat wie diepgaande kennis heeft over het goede en kwade altijd het goede zal doen, omdat werkelijke kennis hierover tot het inzicht leidt dat kwaadaardigheid noodzakelijk op termijn zelfdestructief is."

Het is een prachtig uitgangspunt dat God met al Zijn kennis weet dat het goede op termijn altijd het kwade zal overwinnen. Maar zou de wereld er dan inmiddels niet een stuk beter moeten uitzien? Je zou tenslotte toch mogen verwachten dat in de loop der jaren en eeuwen - en zeker in onze huidige tijd waarin kennis en informatie zich exponentieel verspreidt - wij steeds meer inzicht krijgen in de werkelijke kennis over goed en kwaad en we aldus steeds meer het goede boven het kwade zullen gaan verkiezen. Wat dus een betere wereld tot resultaat zal hebben. Maar toch zie ik dat nergens gebeuren (ik heb zelfs goede argumenten voor een integendeel-variant). Waarom niet? Hoe kan dit? Of heeft dat soms met het begrip "op termijn” te maken (zie eerste alinea)?

Hoe graag ik ook zou willen geloven dat de mens van nature goed is en het kwade zelfdestructief is, vrees ik toch dat er genoeg voorbeelden zijn van mensen die blijkbaar voor het kwaad kiezen en er niet alleen goed mee wegkomen maar er bovendien een prachtig leven aan overhouden. Natuurlijk kun je daar als gelovige tegenin brengen dat je pas na je dood verantwoording aan God zult moeten afleggen en je dan tot de conclusie zult komen dat het kwaad op termijn inderdaad zelfdestructief blijkt te zijn. Maar toch is en blijft mijn steeds maar weer terugkomende vraag: als God bestaat en Hij is goed en goed overwint altijd over het kwaad omdat op termijn het kwaad zelfdestructief is, waarom bestaat het kwaad dan nog?

Om dit alles te kunnen begrijpen, kan ik niet om de voor mij voor de hand liggende conclusie heen dat zowel goed als kwaad in pure vorm niet bestaan. Want als er iemand zou zijn die alleen maar uit pure goedheid bestaat dan zou dat toch God moeten zijn, nietwaar? Maar waarom zou iemand die uit pure goedheid bestaat, excusez le mot, in godsnaam het kwaad willen scheppen? Dat gaat er bij mij echt niet in.

Alles wat geschapen is, komt van God. Dit zal elke gelovige (in een God) onderschrijven. Dus ook het kwaad. De mens is volgens de Bijbel tenslotte geschapen naar Gods evenbeeld:  "En God zeide: Laat Ons mensen maken naar ons beeld, als onze gelijkenis, opdat zij heersen over de vissen der zee en over het gevogelte des hemels en over het vee en over de gehele aarde …" (Genesis 1:26) “En God schiep de mens naar zijn beeld; naar Gods beeld schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij hen.” (Genesis 1:27) “Wie des mensen bloed vergiet, diens bloed zal door de mens vergoten worden, want naar het beeld Gods heeft Hij de mens gemaakt”(Genesis 9:6). En ik neem aan dat niemand zal ontkennen dat in ieder mens goed en kwaad zit. Dus waarom zou dat dan niet gelden voor onze Schepper naar wiens evenbeeld wij zijn geschapen? En als je van mening bent dat het kwaad niets (goeds) kan creëren, moet je dan eigenlijk ook niet het omgekeerde vinden: dat het goede niets kwaads kan creëren? Dat lijkt mij dan wel zo logisch én eerlijk...

Epicurus

Persoonlijk denk ik dat we niet meer kunnen doen dan te constateren dat in onze wereld het concept "goed en kwaad" bestaat en dat we dat zullen moeten accepteren en dat we er op onze eigen manier mee zullen moeten dealen. En of dat concept nou door God of welk(e) ander(e) Opperwezen(s) dan ook is geschapen óf dat het door onszelf als mens is bedacht (al denk ik persoonlijk dat het concept "God(en) en religie" óók door onszelf is bedacht, maar dat terzijde...), maakt eigenlijk niet uit want daar komen we bij leven sowieso toch nooit achter. Verder denk ik persoonlijk dat de begrippen goed en kwaad bij elkaar horen en niet zonder elkaar kunnen. De conclusie trekken dat God goed is, kun je tenslotte ook alleen maar doen bij de gratie van de aanwezigheid van het (door Hem zelf geschapen) kwaad. Zonder goed geen kwaad en zonder kwaad geen goed. 
Dat deze discussie overigens al bestaat sinds de mens het begrip "God" kent, laat onderstaand argument zien van de Griekse filosooof Epicurus (341-270 v. Chr.). Of moet ik in plaats van “kent” “heeft verzonnen” zeggen? Wat mij doet denken aan die keer dat ik een poster zag van de Bond tegen het Vloeken waarop stond van “Vloek niet. Word geen naprater. Vloeken is aangeleerd.” Waarnaast iemand met stift had geschreven: “Geloof ook!”

Het argument van Epicurus:

"Wil God het kwaad voorkomen, maar kan Hij het niet? Dan is Hij niet almachtig.
Kan Hij het wel, maar wil Hij het niet? Dan is Hij kwaadwillig.
Kan Hij het wel en wil Hij het ook? Waar komt dan het kwaad vandaan?
Kan Hij het niet en wil Hij het niet? Waarom noemen we hem dan God?

Heel eerlijk gezegd maakt dit briljante argument van Epicurus elke discussie en elke column over het verband tussen God en het bestaan van het goede en vooral het kwade totaal overbodig. Er is tegen dit perfect onderbouwde argument werkelijk helemaal niks in te brengen. Al haal je de paus er hoogstpersoonlijk bij...

Tenslotte nog interessant om te vermelden, is dat volgens het Israëlitische geloof zowel goed als kwaad direct van Jahwe (God) afkomstig zijn. Maar goed, misschien berust deze hele discussie wel op een groot misverstand en wil de uitspraak van mijn filosofievriend dat God goed is helemaal niet zeggen dat er geen kwaad in Hem zit. Want anders had hij beter kunnen stellen: God is alleen maar goed! Ik hoor het graag van hem. Leuke discussie!

 
Zie ook columns 43 en 42!

Tonko

Wil je reageren op deze column? Ik hoor graag jouw mening!

Klik onderaan dit blog op "(Geen) opmerkingen" en plaats je reactie.

 

Foto: Tonko